Bursa'nın Kuraklık Gerçeği Üzerine Bütünleşik Bir Değerlendirme

Yağış Açığından Yangın Riskine; Bursa’nın Kuraklık Gerçeği Üzerine Bütünleşik Bir Değerlendirme

Nüfuslanma, hızlı kentleşme, endüstriyel ve tarımsal faaliyetlerde görülen artışlar mevcut doğal kaynakların daha fazla tükenmesine ve kaynak ihtiyacının artmasına yol açmaktadır. Özellikle Türkiye gibi Akdeniz Havzası sistemi içerisinde yer alan ülkeler iklim değişikliğinin birçok etkisinden etkilenmektedir. Bu etkilerin önemli bir kısmının yakın gelecekte daha da şiddetlenmesi beklenmektedir. Bu etkiler dikkate alındığında sıcaklık artışı, su kaynaklarının azalması, kuraklık riski, aşırı yağışlar, orman yangınları, tarımsal etkiler, doğal yaşam ve biyolojik çeşitliliği azalması sayılabilir. Örneğin yaz aylarının uzun sürmesi, ortalama sıcaklık artışı ve daha sık yaşanan sıcak hava dalgaları bu durumun başlıca sebeplerindendir. Son yapılan küresel hidroloji çalışmalarına göre Dünyada mevcut olan suyun miktarı 141 milyar m³ olmasına rağmen, kullanılabilir suların miktarı 7600 m³/kişi-yıl, Türkiye’de ise bu rakamın 1430 m³/kişi-yıl olduğu görülmektedir. Nüfus artışı ve insan ömrünün uzaması faktörleri dikkate alındığında, 2025 yılı içerisinde kişi başına düşen 1100 m³ su hacminde de son yıllarda belirgin azalmalar devam etmektedir. Kullanılabilir ve içilebilir tatlı su rezervuarının günden güne azalması, su kaynaklarının korunma-kullanma dengelerini olumsuz şekilde etkilemekle birlikte tarımsal faaliyetler ve evsel atıklardan kaynaklanan nitrit, nitrat ve fosfat gibi besin maddeleri, yerleşim alanlarından geçen nehir havzalarının kirlilik artışlarını pozitif yönde artırmaktadır. Bu süreçler ise nehir sisteminin doğal yapısını yok etmekte ve yavaş yavaş su kalitesinin bozulmasına zemin hazırlamaktadır. Bu nedenle, nehirlerin su kalitesini düzenli olarak izlemek ve yüzeyin etkili yönetimini ve sürdürülebilirliğini bir politika çerçevesinde değerlendirmek gereklidir.

Orman yangınları sorunsalı bağlamında yükselen sıcaklıklar ve azalan yağışlar, Türkiye’de orman yangınlarını günden güne artırarak kuraklık ve yanıcı malzeme birikimi sonucunda ekosistemlere ödememiz gereken bir yakıt borcu olarak karşımıza çıkmaktadır. Özetle bakış açımızı tümden değiştirmeliyiz. Yani değişen iklim rejiminde orman yangınları ve toplumsal dönüşüm gibi çevresel sorunların artık geleneksel yöntemlerle çözülemeyeceğini kabullenmeliyiz. Bugünün sorunlarını geçmişin kavramlarıyla çözmeye çalışmak havanda su dövmekten başka bir şey değildir. Orman yangınları ve iklim krizine karşı kırılganlıkta adından sıkça söz ettiren Güney Marmara Bölgesi’nde yer alan Bursa ili gelişmiş sanayi kolları ve ekonomik özellikleri ile önemli bir konuma sahiptir. Fakat son yıllarda yeşil alanların daralması, orman-kent arayüzünün yakınlaşması Bursalıları bu afetlere karşı daha hassas hale getirmiştir. Dahası yağış anomalileri ile birlikte kurak geçen kış–ilkbahar periyodunda yaz sezonuna düşük nem ve kuru yakıt yüküyle girilmesi vejetasyonun stres altında kalmasına, yangına karşı kırılganlığın Bursa’da artmasına zemin hazırlamıştır (Şekil 1). Özetle, 2030-2050’li yıllarda iklim değişikliğinin hızlandırıcı etkisiyle birlikte Bursa için acilen kuraklık risk eylem planları, kötü su yönetimi çözümüne yönelik bütüncül afet planları ivedilikle uygulamaya koyulmalıdır. Bu sorunların çözümüne yönelik Bursa örneklemindeki önerilerimiz aşağıda sunulduğu gibidir. Unutmamak gerekir ki! Su hayattır onu korumak yeşili korumaktır.

Şekil 1. 2024-2025 kış-ilkbahar dönemlerinde Bursa için yağış anomalisi dağılımı (M. Çetin, 2025).

Çözüm İçin Öneriler

• Vahşi sulamanın yasaklanması
• Modern sulama tekniklerinin kullanılması
• Suya dayanıklı yerel tohumların desteklenmesi
• Atık suların deşarjı
• Su verimliliği teknolojilerinin zorunlu hale getirilmesi
• Kent-su bütçesi hazırlıkları
• Orman-yapı yönetmeliğinin devreye koyulması
• Yangınlara hassas yerleşimlerin inşası
• Var olan kanalizasyon şebekelerinin yenilenmesi
• Endüstriyel atıksular için deşarj izinlerinin alınması
• Deniz araçlarının atıklarını boşaltabilmeleri için uygun yerlerin hazırlanması
• Yönetmelikler çerçevesinde denetimlerin artırılması
• Toplumun bilgilendirilme ve bilinçlendirilme çalışmaları yapılmalıdır.