Avrupa Komisyonu, Mayıs 2026’da Avrupa Araştırma Alanı (European Research Area – ERA) kapsamında araştırmada üretken yapay zekânın sorumlu kullanımına ilişkin “yaşayan kılavuzlar”ın güncellenmiş sürümünü yayımladı. Güncelleme, üretken yapay zekâdaki hızlı teknolojik ilerlemelerin bilimsel süreçlere etkisini daha iyi yansıtmak üzere güncel bir sürüm niteliği taşıyor; metnin sade ve uygulanabilir yaklaşımı korunurken araştırma bütünlüğünün temel ilkeleri güncel kullanım pratiklerine uyarlanıyor.
Kılavuzlar, üretken yapay zekânın araştırmada destekleyici bir araç olarak kullanılabileceğini, ancak ortaya çıkan içeriğin doğruluğu ve bütünlüğünden nihai olarak araştırmacının sorumlu olduğunu vurguluyor. Yanlılık, halüsinasyon, uydurma atıf ve hatalı özet gibi risklere karşı eleştirel doğrulama gerekliliği öne çıkarılırken, anlamlı ölçüde yapay zekâ kullanımı olduğunda bunun yöntem veya eşdeğer bir bölümde açıkça belirtilmesi teşvik ediliyor.
Yeni sürüm, toplantılarda veya bilgi yönetimi süreçlerinde üçüncü tarafların yapay zekâ kullanımına dair riskleri de kapsayarak, gizlilik ve fikri mülkiyet boyutlarında dikkat edilmesi gereken noktaları netleştiriyor. Ayrıca gizli komutlar gibi insan gözetiminden kaçabilecek yönlendirme tekniklerine karşı özellikle araştırma fonlayıcı kuruluşlarının farkındalık ve önlem geliştirmesi gerektiğinin altı çiziliyor. Açık geri bildirim süreciyle desteklenen bu yaşayan metnin düzenli güncellenerek araştırma ekosistemine güncel bir referans çerçevesi sunması amaçlanıyor.
Fırat Akan, İKV Uzman Yardımcısı
ikv.gov.tr
