KADEMELİ KURAL KABUL EDİLDİ
Schengen vizesi başvurularında kolaylık sağlayan kademeli kural, 15 Temmuz 2025 tarihinde Avrupa Komisyonu tarafından kabul edildi.
Türkiye Schengen alanına giriş için vize serbestliğine sahip olmayan tek aday ülke konumunda bulunuyor. Schengen vizesi almak son yıllarda Türk vatandaşları için zorlu süreçler içeriyor. Vize başvurusu için randevu almak, vize başvurusunda istenen detaylı belgeleri sağlamak ve süreci vaktinde tamamlamak gerçek bir sınama oluşturuyor.
Dışişleri Bakanlığı ve Avrupa Birliği Başkanlığı ve sivil toplum kesiminde TOBB ve İKV başta olmak üzere vize serbestliği için sivil toplum kuruluşları ve resmi makamlar uzunca bir süredir çalışmalarda bulunuyor. Bu çağrı ve çalışmaların boşa olmadığını 15 Temmuz 2025 tarihinde AB’nin Türk vatandaşları için “kademeli kural” (cascade rule) olarak bilinen daha elverişli vize kurallarının kabul edilmesinden anlaşılıyor. Kuralın kabulü bir yandan da AB’nin Türk vatandaşlarının AB’ye seyahatini desteklediğini gösteriyor.
Kabul edilen kademeli kural sayesinde Türkiye’de ikamet eden, kısa süreli Schengen vizesi için Türkiye’de başvuru yapan ve güvenilir bir seyahat geçmişi olan (gerçek yolcu) tüm Türk vatandaşları (TIR şoförleri hariç) Schengen vizesine daha kolay bir şekilde erişecek ve bu vizeler daha uzun bir geçerlilik süresine sahip olacak.
KADEMELİ KURAL NELER SAĞLIYOR?
Üç yıl içerisinde iki Schengen vizesi alıp kurallara uygun şekilde bu vizeyi kullanan Türk vatandaşları bir yıl süreyle geçerli çok girişli ve/veya önceki vizelerine göre daha uzun geçerliliği olan bir Schengen vizesi alabilecekler.
Normal şartlar altında ilk vizenin geçerliliği planlanan seyahat kadar olacak ve bu vize tek ya da çok girişli şekilde verilebilir. Alınan ikinci vize ise altı aylık ve 90 gün geçerli çok girişli vize olarak Türk vatandaşlarına sunulabilir.
Bir yıllık bir vize almış bir kişi -önceki vizenin kurallara uygun şekilde kullanılması ve pasaportun geçerlilik süresi yeterli olması koşulunda- üç yıllık ve ardından beş yıllık olmak üzere vize sahibi olabilir.
Bu karar, geri kabul de dâhil göç konusunda Türkiye ile yapılan iş birliği kapsamında alındı.
KADEMELİ KURALIN İŞLEMESİ ZORUNLU MU?
Kademeli kural, her başvuru özel olarak değerlendirildiği için otomatik olarak işlemiyor. Her ne kadar kademeli kural, vize geçerlilik süre dilimlerinin kademeli olarak artırılmasını tavsiye etse de bu kuralın her şart altında uygulanması doğrultusunda bir bağlılık söz konusu değil. Bu durumda eğer mantıklı bir şüphe bulunursa vize geçerliliği kısa tutulabilir.
DEĞERLENDİRME
2024 yılında -AB’nin verilerine göre- Türkiye’den yapılan Schengen vizesi başvuruları 1 milyon 173 bin 917 idi. Bu başvuruların %14,5’i ret ile sonuçlandı. Yüksek bir oran olsa da 2023 yılında ret oranı 16,1 idi. Dolayısıyla 2024’teki sonuçlar ret oranında bir düşüş gösteriyor. Ek olarak, 2024 yılında Türk vatandaşlarına verilen vizelerin 645 binin çok girişliği olduğu biliniyor.
Kademeli kuralın TIR şoförlerini kapsamamasının arkasında ise TIR ve kamyon şoförlerinin “özel risk profili” taşımasından kaynaklandığı ve hâlihazırda var olan genel kuralların onlar için uygulanmaya devam edileceği ifade edildi. Bu durum zaten vize başvuru sürecinde kısmi bir iyileşme olarak değerlendirilebilecek iyileşmenin vize sürecinden olumsuz etkilenen sürücülere uygulanmayacağını ortaya koyuyor.
Her ne kadar vize serbestisi kadar sevindirici olmasa da son dönemde Türk vatandaşlarının yaşadığı vize problemlerini biraz daha hafifletecek bir gelişme olarak karşımıza çıkıyor. Düzgün ve gerçekçi bir şekilde uygulandığı takdirde kademeli kural uygulaması Türk vatandaşlarını sevindirecek.
Deniz Bal, İKV Uzman Yardımcısı